[Als je liever luistert naar dit artikel, klik dan HIER]
Een van de dingen die ik meer ben gaan doen,
in de context van een therapeutisch of supervisiegesprek,
is mezelf,
op een bepaald moment in het gesprek,
dwingen om
(op een bepaalde manier)
te spreken.
2 soorten springen in de diepte
Het gaat over 1 van 2 opties.
- Ik dwing mezelf om wat ik gehoord en begrepen heb te hervertellen op een context-rijkere manier dan het verteld is.
Of
- Ik dwing me om wat ik als een hoop vage associaties aan het beleven ben, in zinnen te gieten.
De twee opties gaan meestal gepaard met een zekere graad van onveiligheid.
Het context-rijke hervertellen gaat vaak gepaard met dit niet-weten: ik weet, terwijl ik eraan begin en aan het spreken ben, het vervolg niet.
Wat dreigt, is dit: ‘Oké, en wat nu?’
Het (moeizame) in taal omzetten van mijn associaties brengt het risico met zich mee dat ik tegenover de cliënt (of supervisant) verschijn als een wouwelaar.
Context-rijk hervertellen
Enkele zinsneden van de cliënt:
- Ik word hier zot (‘hier’ = psychiatrische afdeling)
- Ik moet naar therapie.
- Koken noemen ze hier therapie. (Schamper lachje)
- Thuis moet mijn man nu alles alleen doen.
- Ik mis de kinderen.
- Ik ben hier een nummer.
Een contextuele hervertelling zou zo kunnen klinken:
Mag ik jou efkes onderbreken? Ik wil even op een rijtje zetten hoe ik jou nu aan het begrijpen ben.
Jij bent de voorbije maanden in de volgende toestand terechtgekomen: je bent paniek, vastzitten en wanhoop gaan ervaren.
De laatste weken ben je ook gedachten gaan opmerken in de richting van de dood.
Jij hebt, samen met je partner, Jan, een moeilijke beslissing genomen.
De moeilijke beslissing die jullie genomen hebben, is: ik zet de stap naar een opname, Jan gaat in gesprek met zijn baas omdat hij nu de kinderen van en naar school moet brengen, jullie gaan het gesprek aan met de kinderen.
De hoop die je had was: ik word opgenomen, ik krijg alle dagen diepgaande gesprekken met gespecialiseerde mensen, ik word snel beter en ik ga weer naar huis.
Je was niet voorbereid op enkele realiteiten die je de eerste dagen van deze opname opgemerkt hebt:
– ipv dagelijks diepe, individuele gesprekken te voeren word je uitgenodigd om deel te nemen aan een aantal activiteiten samen met een hoop andere, onbekende mensen
– je snapt niet hoe deelname aan die activiteiten jou kan helpen met de ervaring van paniek, het vastzitten en de wanhoop die je bij jezelf ervaart
– je hebt slechts tijdens 1 individueel gesprek een zekere diepgang ervaren
– tegelijkertijd ben je je erg bewust van het gescheiden zijn van je gezin, en van wat jouw opgenomen-zijn vraagt van Jan en jullie kinderen
– je ervaart een pijnlijk sterke behoefte om bij hen te zijn
– je ervaart een toename van angst en wanhoop
Dit ‘zeggen’ gebeurt improvisatorisch.
Ik weet niet op voorhand wat ik ga zeggen.
Zin na zin hoor ik mezelf spreken.
Het materiaal zijn flarden van eerdere gesprekken die in een zekere opeenvolging geplaatst worden.
Zinsdeel na zinsdeel.
(Een verhaal dus, een vertelling, een her-vertelling.)
Wat nu?
Misschien komt nu de volgende vraag:
Als je dit zo hoort, wat denk of voel je dan?
Of misschien komt al sprekend een andere vraag op:
Weet Jan wat jij nu aan het ervaren bent? Als hij hier zou zijn, bij ons, wat zou hij misschien zeggen?
Of iets anders.
Klad-spreken
Het vertellen van de associaties die ik bij mezelf ben gaan opmerken, is een soort klad-spreken.
Het is te vergelijken met een kladversie of een eerste versie van een tekst die je wil schrijven.
Maar je krijgt de kans niet om die privé te houden en om eraan te schaven.
Ik probeer taal uit, maar het is ineens ‘voor echt’.
Al sprekend ervaar ik een zekere mate aan schaamte wanneer ik denk dat
- ik er toch naast zit met wat ik net gezegd heb
- ik niet de beste woorden en zinnen gebruikt heb om uit te drukken wat ik aan het uitdrukken ben
- wat ik vertel eigenlijk niet het belangrijkste of meest relevante is
- het eigenlijk iets anders is dat belangrijk is
Maar ik kan dit klad-spreken niet overslaan.
Ik kan het wél inhouden, maar dan geraken potentieel zinvolle associaties geaborteerd.
Het is spreken of het gaat verloren.
Taal die voortbrengt?
Waarom doe ik mezelf dat aan, dit impro-spreken dat me blootstelt aan knulligheid?
Ik denk nu aan 3 dingen.
Johnella Bird heeft me het advies gegeven om regelmatig contextueel te hervertellen. Zij noemt dit ‘relational languaging’.
Ze heeft me de hoop aangefluisterd dat dit vertellen de ander en mezelf even transporteert naar een context-rijke ervaring van de dingen.
(Versus een context-arme ervaring ervan, waar onze taal ons meestal toe veroordeelt, waardoor we verdrinken in onze ervaringen, ipv ze te ervaren als van ons zonder dat we er 100% mee samenvallen.)
Ze hield me voor dat zo’n tijdelijke contextuele ervaring, die sprekend/luisterend tot stand komt, gedachten gaat wekken die ik anders niet ga krijgen.
Dat gebeurt ook.
Het spreken brengt iets voort.
Er gebeurt iets vroedvrouw-bevalling-achtig.
(Maar het blijft gewaagd aanvoelen: het is springen in de diepte.)
Michael White was een voorstander van ‘the stumbling approach’: een onhandig, onelegant, on-slick zoeken, tasten, stommelen omdat je je wil laten raken door wat de ander vertelt.
Je laat dit gebeuren, en je geeft je organisme de kans om daar op te antwoorden.
Dat spreekt me aan.
Daar haal ik ook een beetje moed uit om te spring-spreken.
(Maar het blijft wringen met de behoefte om te verschijnen zoals een competente psychotherapeut zou moeten verschijnen.)
Het hart van de presentie-theorie (volgens mij), is dat goede zorg meer kans krijgt om zich te materialiseren als wat jij doet/zegt, beïnvloed wordt door wat je van de ander binnenkrijgt, door wat dat bij jou oproept, én door wat je ervaart van wat er tussen jullie gebeurt of op het spel staat.
Ook hier ervaar ik een aanmoediging om iets te doen met de organische ervaring die ik krijg van het samenkomen van dat allemaal, en van hieruit te durven spreken.
(Maar het is een bang durven.)
Johan Van de Putte
Nieuwsbrief
Een mailtje na een nieuw artikel?
